ميرزا محمد حيدر دوغلات
622
تاريخ رشيدى ( فارسي )
طاق درون و بيرون شكل دو ايوان داشته باشد به يك سنگ يا به دو سنگ پوشيده شده . « 1 » و هر ايوانى را طول بيست گز و عرض هفت گز و هشت گز و سر ايوان كه سنگ يكپاره است « 2 » مقرنسها و منبتها و شرفه و سگدندان « 3 » و پس پوش و پيش پوشها همه مغرق به نقوش و تصاوير كه به شرح راست نيايد و بعضى صورتها بر هيات خنده و گريه ساختهاند كه كس حيران مىماند و در ميان كرسى عالى از [ سنگ ] « 4 » تراشيده بالاى آن گنبدى به تمام از سنگ چنان كه در شرح او تقرير عاجز و بيان قاصر است و در عالم يك عمارتى همچنين ديده و شنيده نشد ، چه جاى صد و پنجاه ! 869 ديگر در طرف شرق ( 301 پ ) كشمير برنگ نام ولايتى است در آنجا پشتهايست در بالاى پشته به وضع حوض بستى و در ته آن بستى سوراخى است تمام سال خشك مىباشد . چون فصل ثور درآيد از او آب برآيد . 870 روزى دو يا سه بار غليان كند به نوعى كه آن حوض پر شود ، يك آسيا بلكه دو آسيا آب از اطراف آن پشته ريختن گيرد و باز تسكين يابد چنان كه به غير سوراخ در جاى ديگر آب نماند . چون فصل ثور 871 بگذرد ديگر تمام سال خشك شود و آن را هرچند انباشتهاند و به گچ و ساروج محكم ساخته در وقتش همه آن را بيرون انداخته به هيچ وجه نتوانستند كه محكم سازند . ديگر درختى در ناگام 872 كه از مواضع معتدّ به كشمير است و آن درخت در غايت رفعت و علوّ است ، چنان كه تيرگز اندازند شايد كه نرسد . اگر يك كس يك شاخچهء باريك او گيرد و جنباند ، درخت بدان عظمت تمام بجنبد . ديگر ديوسر 873 كه يكى از ولايات معتبره كشمير است ، در آنجا سرچشمهايست مقدار حوض بيست در بيست باشد . در اطراف وى درختان مطبوع ، سايه و سبزه در نهايت نزاهت . در او كوزه برنج پخته كنند و دهن آن را محكم سازند و نام آن كس را در آنجا نويسند و در آن اندازند ، فرو نشيند . گاهى پنج سال بماند ، گاهى به يك روز هم برآيد . آن را وقت معين نباشد . چون بدر آيد همان برنج پخته گرم بدر آيد ، آن را به فال نيك گيرند و گاهى متغير بدر آيد و گاهى گل و ريگ بدر آيد . هر آنچه در درون ويست ،
--> ( 1 ) . نگ : گذاشته طاق درون و برون پيش طاق دو ايوان ورودى قرار گرفته كه با يك يا دو سنگ پوشيده . ( 2 ) . نگ : - و هر ايوانى . . . است . ( 3 ) . نب : - سگدندان . ( 4 ) . نب : - سنگ .